Skuteczne metody uczenia się i mnemotechniki – jak uczyć się szybciej i zapamiętywać więcej?

Czy Twoje dziecko ma dosyć zakuwania na pamięć i pustki w głowie, gdy przychodzi moment sprawdzianu? Widzisz, jak Twoje dziecko traci zapał do nauki? Może wcale nie chodzi o lenistwo, lecz o brak skutecznych narzędzi? Nauka wcale nie musi być żmudnym powtarzaniem materiału. Mnemotechniki i nowoczesne metody uczenia się wykorzystują naturalne mechanizmy naszego umysłu: skojarzenia, emocje i obrazy. W tym artykule poznasz metody, które są sprytnymi strategiami pomagającymi zapamiętywać szybciej, skuteczniej i… z uśmiechem.

1. Jak uczymy się najskuteczniej? – podstawy efektywnego uczenia się

Efektywne uczenie się nie polega jedynie na „wkuwaniu” materiału. Kluczem jest zrozumienie, przetworzenie i powtórzenie informacji w sposób dopasowany do naszych możliwości poznawczych. Oto kilka popularnych i skutecznych metod:

a) Powtórki rozłożone w czasie

Niemiecki psycholog Hermann Ebbinghaus już w XIX wieku zauważył, że ludzki mózg szybko zapomina informacje, jeśli nie są one regularnie powtarzane. Zamiast uczyć się wszystkiego na ostatnią chwilę, warto powtarzać materiał, co pozwala na tworzenie trwalszych śladów pamięciowych w mózgu. Powtórki rozłożone w czasie, najlepiej w coraz większych odstępach (np. po 1 dniu, 3 dniach, tygodniu, miesiącu), pomagają przenieść wiedzę z pamięci krótkotrwałej do długotrwałej.

b) Metoda aktywnego przypominania

To technika polegająca na aktywnym odtwarzaniu informacji z pamięci zamiast biernego przeglądania notatek. Przykładem może być zadawanie sobie pytań po przeczytaniu tekstu lub próba opowiedzenia materiału własnymi słowami. Na przykład po nauce odkładasz książki i notatki, a następnie próbujesz zapisać wszystko, co pamiętasz na dany temat. Następnie sprawdzasz, co pominąłeś i uzupełniasz.

c) Uczenie się przez nauczanie

Jest to metoda dydaktyczna, w której rolę nauczyciela przejmują sami uczniowie, ucząc się nawzajem i przygotowując materiały.  Richard Feynman, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki, twierdził, że najlepszym testem zrozumienia tematu jest umiejętność wytłumaczenia go w prosty sposób – np. tak, jakbyśmy tłumaczyli dziecku. To zmusza do głębszego przetworzenia materiału i identyfikacji luk w wiedzy.

d) Tworzenie mapy myśli i wizualizacji

Ta technika polega na graficznym przedstawianiu informacji w sposób, który odzwierciedla naturalny sposób myślenia i organizowania wiedzy przez mózg. Zamiast pisać notatki liniowo (jak w zeszycie), używasz struktur rozgałęzionych, kolorów, obrazów i słów-kluczy, aby lepiej zrozumieć i zapamiętać materiał. Mózg lepiej zapamiętuje rzeczy konkretne, kolorowe i dynamiczne, niż abstrakcyjne pojęcia.

e) Technika Pomodoro

To metoda zarządzania czasem, która polega na dzieleniu pracy na 25-minutowe interwały, przeplatane 5-minutowymi przerwami.  Po czterech takich cyklach należy zrobić dłuższą przerwę (15–30 minut). Metoda ta pomaga zwiększyć produktywność i koncentrację, eliminując rozpraszacze podczas pracy. 

2. Mnemotechniki – sztuka skutecznego zapamiętywania

Mnemotechniki to techniki ułatwiające zapamiętywanie informacji poprzez tworzenie skojarzeń, obrazów mentalnych lub struktur logicznych. Nie tylko przyspieszają proces zapamiętywania, ale też czynią go bardziej trwałym i przyjemnym.

a) Pałac pamięci

To jedna z najstarszych mnemotechnik, stosowana już w starożytności. Polega na wyobrażeniu sobie dobrze znanego miejsca (np. własnego domu), a następnie umieszczeniu w nim „wizualnych” reprezentacji informacji do zapamiętania. Przechodząc „przez” ten pałac, łatwiej odtworzyć informacje. Im bardziej niezwykłe i absurdalne skojarzenie, tym łatwiej je zapamiętać.

Przykład:

Wybierasz znane miejsce, np. pokój. Umieszczasz kolejne etapy fotosyntezy w różnych punktach pokoju:

Przy oknie – światło słoneczne wpada i zaczyna proces.

Na parapecie – liście „łapią” światło i zamieniają je w energię.

Na biurku – woda z korzeni „wchodzi” do liści przez rurki.

Na półce – CO₂ z powietrza łączy się z wodą.

Na łóżku – powstaje glukoza (cukier), a tlen wylatuje przez okno.

b) Rymowanki, akronimy i skróty

Rymowanki to wiersze lub krótkie frazy, które ułatwiają zapamiętanie informacji dzięki rytmowi i łatwości przypominania. Akronimy to słowa lub wyrażenia utworzone z pierwszych liter innych słów, które należy zapamiętać. Przykładem może być akronim „WOW” do zapamiętania nazw największych rzek w Polsce (Wisła, Odra, Warta). Skróty są podobne do akronimów, ale mogą być tworzone w inny sposób, np. z pierwszych liter lub sylab wyrazów.

c) Łańcuchowa metoda skojarzeń

Polega na tworzeniu absurdalnych lub śmiesznych historii, które łączą kolejne elementy do zapamiętania. Im bardziej nietypowa historia – tym łatwiej zostaje w pamięci. Na przykład masz zapamiętać listę zakupów: długopis, arbuz, chleb, masło, oranżada. Możesz stworzyć historyjkę: 

• Wyobraź sobie, że długopis nagle zaczyna rosnąć i pęka jak wielki arbuz.
• Z tego arbuza wypływa chleb, który jest cały posmarowany masłem.
• A na koniec, zamiast masła, z chleba wylewa się słodka, musująca oranżada.

d) Metoda słów kluczowych

Skojarzenie słowa w obcym języku z dźwiękiem lub obrazem, który jest do niego podobny (np. zapamiętanie angielskiego słowa "dog" jako połączenie obrazu "dom" z psem). 

3. Jak dobrać metodę do siebie?

Nie każda technika działa równie skutecznie u wszystkich. Wybór metody zależy od:

• rodzaju materiału (język, matematyka, historia, terminy, daty),
• stylu uczenia się (wzrokowiec, słuchowiec, kinestetyk),
• czasu, jaki mamy do dyspozycji,
• celu nauki (krótkoterminowe zapamiętanie vs. trwałe zrozumienie).

Warto testować różne podejścia i łączyć je – np. połączenie mapy myśli z pałacem pamięci albo nauka z fiszek z wykorzystaniem aktywnego przypominania.

4. Narzędzia wspomagające naukę

Dzięki technologii mamy dziś dostęp do wielu aplikacji wspomagających naukę
i zapamiętywanie, np.: Anki, Quizlet, Notion, Obsidian, MindMeister.

Podsumowanie

Efektywne uczenie się to nie tylko kwestia ilości czasu spędzonego nad książkami, ale przede wszystkim jakości i sposobu przyswajania informacji. Dzięki sprawdzonym metodom uczenia się i mnemotechnikom można znacząco zwiększyć skuteczność nauki, a przy okazji uczynić ten proces bardziej angażującym i satysfakcjonującym.

Najważniejsze to eksperymentować, obserwować, co działa najlepiej i świadomie rozwijać swój własny styl nauki.

Bibliografia:

Joanna Gołębiowska-Szychowska, Łukasz Szychowski „Powiem ci, jak się uczyć. Przewodnik dla ambitnych”.

Bartłomiej Boral, Tobiasz Boral „Techniki zapamiętywania”.

Radek Kotarski „Włam się do mózgu”.

Opracowała psycholog Natalia Rybicka