Nieprawidłowy oddech i jego wpływ na rozwój dziecka.

Oddech jest jedną z pierwszych czynności, jaką noworodek wykonuje po przyjściu na świat.  Prawidłowo oddychający dorosły wykonuje około 12-16 oddechów na minutę. U noworodka ta liczba jest prawie trzy razy większa i wynosi około 40 oddechów. Czynność ta jest automatyczna, bezwarunkowa, odbywa się bez użycia naszej świadomości i kontroli. Oddychanie jest też bardzo ważnym i nieodłącznym elementem procesu mówienia. Od pierwszych chwil życia, na długo przed tym zanim dziecko zacznie mówić – prawidłowo oddychając, ćwiczy mięśnie oddechowe, a pośrednio artykulacyjne. 

Dlaczego prawidłowe oddychanie jest ważne?

Oddychanie przez nos, to nie tylko ochrona przed infekcjami górnych dróg oddechowych, ale również stymulacja rozwoju narządu żucia i części twarzowej czaszki. Przy przedłużającym,    a potem utrwalającym modelu oddychania przez usta, może dojść do poważnych zmian rysów twarzy. Oddychanie przez usta zaburza jej symetrię i proporcje. Przy ciągle/często otwartych ustach znacznie zmniejsza się napięcie dolnej części twarzy, wyraźnie uwidacznia się opadająca warga dolna i skrócona warga górna. W efekcie można zaobserwować zmiany w jej budowie – twarz jest pociągła i płaska, może powodować wygląd twarzy ,,wiecznie zmęczonej”, ,,gapowatej”. Ortodonci zwracają też uwagę na wady zgryzu i stłoczenia zębów,  które powstają na skutek zaburzonego toru oddechowego i prowadzą do nieprawidłowego rozwoju kości szczęki. Dysfunkcje oddychania są coraz liczniej obserwowane przez  innych specjalistów, nauczycieli  i rodziców.

Prawidłowy oddech:

• prawidłowe oddychanie to przede wszystkim aktywny nos;
• wargi są domknięte;
• szeroki język uniesiony za szyjkami zębów siecznych i wysklepiający przednią i środkową częścią podniebienie twarde-pozycja wertykalno–horyzontalna języka

(D. Pluta-Wojciechowska 2017); 

• oddech spokojny, rytmiczny, harmonijny;
• w chwilach, kiedy dziecko nie mówi – spokojnie oddycha nosem,

      buzia jest zamknięta, a ramiona nie unoszą się;

• podczas wypowiedzi wdech jest szybszy, rytmiczny, natomiast

wydech to słowa  i zdania wymawiane w sposób ciągły, nieprzerywany.

Co się dzieje, jeśli dziecko stale/ często oddycha ustami?

• wdychane ustami powietrze nie jest odpowiednio ogrzane, nawilżone i oczyszczone, w związku z czym dziecko jest skłonne do przeziębień, występuje stałe drażnienie błony śluzowej gardła, krtani, tchawicy i nierzadko zakażenia błony śluzowej, a w konsekwencji częste anginy, przewlekłe zapalenia i nieżyty górnych dróg oddechowych;
• nienawilżone powietrze wysusza fałdy głosowe krtani; w wyniku tego występują zaburzenia czynnościowe głosu – dysfonie; przejawiają się one chrypką, osłabieniem głosu;
• klatka piersiowa wskutek płytkich oddechów nie rozwija się prawidłowo, jest płaska; powstają u dziecka wady postawy;
• płytki oddech powoduje, że do organizmu dociera za mało tlenu; niedotlenienie organizmu powoduje, że dziecko źle sypia, oddech jest nierównomierny, dziecko chrapie, często wybudza się, zrywa, a rano jest zmęczone i niewyspane; w przedszkolu lub szkole ma problemy z koncentracją, jest nieuważne i rozkojarzone;
• utrwala się nieprawidłowa pozycja spoczynkowa języka w jamie ustnej - przy otwartej jamie ustnej język biernie płasko leży na dnie jamy ustnej, co ogranicza ruchomość i osłabia pionizację języka;
• istnieje wysokie ryzyko wymowy międzyzębowej głosek [s, z, c, dz], [sz, ż, cz, dż], [ś ź ć dź,] [t, d, n], [l, r] (lub tylko niektórych z nich), spowodowane jest to stałą płaską pozycją języka; to poważna wada wymowy, która nie jest rozwojowa;
• występuje duże prawdopodobieństwo wadliwej wymowy głosek, które wymagają pionizacji języka [sz, ż, cz, dż], [l, r], [t, d];
• praca oraz napięcie mięśni języka i warg ulegają osłabieniu;
• istnieje ryzyko wad zgryzu;
• utrwalają się nieprawidłowe funkcje połykania i żucia-wymagają one pełnej sprawności i pionizacji języka;
• rozwój kości twarzoczaszki ulega zaburzeniu.

Przyczyny oddychania przez usta:

• przerośnięte migdałki podniebienne;
• przerośnięty migdałek gardłowy;
• alergie;
• przewlekłe, nieleczone stany zapalne jamy nosowo-gardłowej;
• wrodzone, osłabione napięcie mięśni warg;
• osłabione napięcie mięśni warg, spowodowane nawykowym

ssaniem smoczka,  palca, pieluszki, wargi lub policzka (parafunkcje);

• przedłużające się karmienie butelką (powyżej 18 m.ż);
• nieprawidłowa budowa nosa (krzywa przegroda);
• inne patologiczne zmiany w jamie nosowej, np. polipy;
• niska pozycja języka (ankyloglosja – skrócone wędzidełko podjęzykowe);

Jak rozpoznać zaburzenia oddychania u dziecka?                          

• częste, nawracające infekcje górnych dróg oddechowych;
• stale/często otwarta buzia;
• spierzchnięte usta i uczucie suchości w buzi;
• senność i problemy z koncentracją uwagi;
• nierównomierna siła wydechu;
• niewyraźna mowa;
• chrapanie w czasie snu;
• nadmierne napięcie mięśni szyi, ramion i krtani;
• wady postawy, pochylenie ramion do przodu, cofnięta klatka piersiowa;

Rodzicu, obserwuj swoje dziecko:

• przyjrzyj się oddechowi w różnych sytuacjach, podczas zabawy, odpoczynku i snu;

• zwróć uwagę na ułożenie ciała dziecka podczas oddychania;
• skonsultuj się z laryngologiem;
• odwiedź logopedę, który oceni napięcie mięśniowe w obrębie twarzoczaszki dziecka, przeprowadzi dokładny wywiad, oceni sposób oddychania, zaplanuje terapię i wdroży działania;
• dbaj o drożność nosa dziecka – walcz z alergią, staraj się nie dopuszczać do przeziębień i katarów;
• jeśli nos jest niedrożny regularnie oczyszczaj go wodą morską (szczególnie na noc, aby dziecko mogło komfortowo oddychać nosem podczas snu);

• przydatna może okazać się również konsultacja ortodontyczna.

                                                                                opracowała: Maria Rybacka – logopeda