Jak pomóc dziecku nieśmiałemu, odczuwającemu lęk?

Dzieci nieśmiałe są to dzieci z obniżoną aktywnością i trudnościami w nawiązywaniu kontaktów społecznych. Nie zwracają uwagi swoim zachowaniem ponieważ są najczęściej skromne, wyciszone, nie przeszkadzają w prowadzeniu lekcji, nie wchodzą w konflikty z innymi. Te dzieci nie domagają się uwagi ze strony osób dorosłych, nie żądają pomocy, nie zgłaszają się do odpowiedzi. Są raczej samotne, mało towarzyskie, często wystarczy im tylko jedna bratnia dusza. Nieśmiałości najczęściej towarzyszą: brak wiary w siebie, zaniżona samoocena oraz niski poziom kompetencji społeczno-emocjonalnych. Pozostawienie nieśmiałego, zalęknionego dziecka bez wsparcia może doprowadzić do przerodzenia się uczucia skrępowania czy lęku w silne zaburzenie emocjonalne.

Nieumiejętne próby zmiany zachowania dziecka mogą tylko pogorszyć sytuację.

Co więc robić?

• zapewnij dziecku poczucie bezpieczeństwa poprzez akceptację takim, jakim ono jest, bez oceniania, porównywania, zawstydzania, krytykowania itp.,
• nie podkreślaj, że nieśmiałość stanowi problem, nie etykietuj, unikaj sformułowań typu:
  „ Jest troszeczkę nieśmiałe”,
• traktuj dziecko indywidualnie, nie porównuj z bratem, siostrą, rówieśnikami, ma ono inne potrzeby, inny temperament, inną wrażliwość,
• wykazuj się cierpliwością, wyrozumiałością i zaufaniem wobec dziecka,
• zachęcaj do aktywność, do samodzielności (samodzielne ubieranie się, przygotowanie kanapki, pomoc w pracach domowych na miarę możliwości dziecka),
• nagradzaj najmniejsze przejawy samodzielności i inicjatywy dziecka, zauważaj i podkreślaj każdy sukces,
• zachęcaj do rozmowy, do dłuższych wypowiedzi np. o obejrzanej bajce, filmie, wydarzeniu, ale także do rozmów na temat odczuwanych emocji, do ich otwartego wyrażania, pokazuj dziecku właściwe sposoby regulowania emocji,
• prowadź trening zachowań społecznych – ćwicz poszczególne umiejętności społeczne (powitanie, nawiązywanie rozmowy, włączenie się do zabawy, sprzeciwianie się itp.),
• pomagaj nawiązywać prawidłowe kontakty społeczne – inicjuj ciekawe spotkania
  z rówieśnikami (początkowo na terenie domu, gdzie dziecko będzie czuło się bezpiecznie), nie zmuszaj dziecka do publicznych występów (ale zawsze pozwól mu podjąć samodzielną decyzję),
• zachęcaj do aktywności i do rozwoju zainteresowań poprzez udział w zajęciach dodatkowych prowadzonych w małych grupach,
• pomagaj eliminować niechęć i lęk przed kontaktami społecznymi (np. przez spokojne omawianie z dzieckiem sytuacji trudnych), nie wyśmiewaj się z lęków i strachu dziecka, nie karz dziecka za nie, to pogarsza jeszcze jego i tak trudną sytuację emocjonalną,  
• przyznaj dziecku prawo do lęku; rozmawiaj z dzieckiem o jego lęku tylko tyle, ile ono potrzebuje, zapewniaj dziecko, że te uczucia są normalne, każdy czasami tak się czuje, okazuj zrozumienie, ale też wyraźnie podkreśl że nie podzielasz lęku dziecka np. można powiedzieć "rozumiem, że się boisz, ale ja wiem, że to miejsce jest bezpieczne”,
• przyzwyczajaj dziecko do nowych miejsc, sytuacji, wydarzeń np.: można wcześniej odwiedzić to miejsce i zapoznać z nią dziecko, powiedzieć czego może się tam spodziewać, przybliżyć dziecku nową sytuację dostarczając jak najwięcej informacji,
• rozwijaj u dziecka poczucie własnej wartości – zauważaj jego pozytywne cechy, wzmacniaj pochwałami, pobudzaj to co w nim najlepsze, pomóż w ujawnianiu jego wszystkich możliwości,
• pomóż dziecku zahamowanemu poczuć się ważnym i docenionym, rozkwitnie wtedy w szkole
  i w domu, a jego trudności będą malały.

     U dzieci w walce z lękiem w większości przypadków pomaga spokojna, pełna zrozumienia i wiary w dziecko postawa rodziców oraz nauczyciela (chodź czasem na zmianę w funkcjonowaniu dziecka trzeba poczekać dość długo). Bardzo ważne jest też zaspokojenie potrzeby bezpieczeństwa, gdyż to ona gwarantuje właściwy rozwój uczuciowy i optymalne rozwijanie się osobowości dziecka.

Opracowała: Małgorzata Wysocka – psycholog

Piśmiennictwo:

„ Pokochać siebie” Anna Dodziuk

„ Dzieci i młodzież w kłopocie” Julian Elliott, Maurice Place

„ Dziecięce lęki” Mary Ann Shaw

„ Pokonaj lęk” Martin M. Antony, Peter J. Norton